اندازه گذاری و تلرانس های هندسی GD&T

GD&T symbols GD&T symbols on engineering drawings 0.1AA

GD&T یا Geometric Dimensioning and Tolerancing یک زبان نمادین در نقشه های مهندسی مکانیک است. تعاریف این نمادها مبنای ریاضی دارد و می تواند با دقت و بدون ابهام شکل هندسی و میزان انحراف مجاز ابعاد قطعه را تعیین کند. سیستم GD&T با تاکید بر نقش قطعه در مجموعه و ارتباط آن با دیگر قطعات، اندازه گذاری و تلرانس ها را توصیه می کند. در این سیستم توجه به کارکرد درست قطعه، مونتاژ پذیری، بالا بردن کیفیت محصول و کاهش قیمت آن اهمیت اساسی دارد.

اندازه گذاری سنتی (coordinate dimensioning) که تا قبل از جنگ جهانی دوم مرسوم بود بی تردید تنها راه و بهترین روش در اندازه گذاری نقشه ها در سال های گذشته بوده است. نیاز به ارایه دقیقتر نقشه بطوری که تفسیری چندگانه نداشته باشد با محدودیت های نقشه های سنتی ممکن نبود، تعاریف و قوانینی جدید لازم بود. استفاده از قطعات استاندارد در محصولات شرکت ها، و جدا شدن واحدهای طراحی، ساخت، و مونتاژ، گسترش می یافت. شرکت ها بزرگ و چند ملیتی می شدند، و نیاز به ارایه نقشه هایی که یکسان فهمیده شود، راه برای بازنگری در قواعد نقشه کشی که زبان مشترک مهندسین است هموار می کرد. استانداردهای جهانی تعاریف و قوانین خود را توسعه دادند، وسیستم GD&T جایگزین اندازه گذاری سنتی شد.

در هنگام اعمال تلرانس های هندسی اولین نکته انتخاب درست مرجع مبنا است. این مبنا بر اساس وظیفه قطعه در مجموعه و ارتباط آن با دیگر قطعات درگیر انتخاب می شود. پس از انتخاب مبنای اول، ضروری است این سطح مبنا با تلرانس های فرم تعیین کیفیت شود، و در مرحله بعد در صورت نیاز مبنا دوم و سوم انتخاب گردد. طراح در انتخاب این مبناها چندان آزاد نیست، وظیفه قطعه در مجموعه و نحوه مونتاژ قطعات در کنار هم، مبنا ها را تعیین می کند.

اندازه گذاری و تلرانس های یک نقشه فقط وقتی کامل است که هندسه سطوح قطعه با تلرانس های فرم، جهت، و مکان تعریف شده و همه ابعاد آن اندازه گذاری و تلرانس گذاری شود، و هیچ جایی برای حدس سازنده و یا قضاوت واحد کنترل کیفیت نباشد.